Dać dobry przykład – rozmowa z Ciarą O’Toole, logopedą z University College Cork w Irlandii

Wiemy, że dzieci z zaburzeniami językowymi mogą stać się dwujęzyczne. Co więcej, mogą mówić biegle w każdym z języków z osobna równie dobrze, jak dzieci jednojęzyczne z podobnymi zaburzeniami w swoim – mówi Ciara O’Toole, logopeda z University College Cork w Irlandii.

Czy irlandzcy specjaliści, diagnozując dziecko dwujęzyczne, zawsze biorą pod uwagę jego sytuację językową?

CO: Pracuję z logopedami od dłuższego czasu i nie mam wrażenia, aby zagłębiali się w tę sytuację za każdym razem tak bardzo, jak powinni. Idealnie byłoby zawsze przeanalizować ilość kontaktu z każdym językiem – dosłownie spojrzeć na to, ile czasu w ciągu 24 godzin dziecko poświęca wszystkim językom, z którymi ma kontakt. Równie ważna jest jakość tego kontaktu, czyli kto ma kontakt z dzieckiem w danym języku – czy są to osoby jednojęzyczne czy też osoby, dla których dany język jest zaledwie drugim językiem. Irlandzki system opieki zdrowotnej oraz logopedzi są pod ogromną presją czasową – muszą postawić diagnozę bardzo szybko. A kiedy pracujesz z dzieckiem dwujęzycznym, nie jesteś w stanie postawić diagnozy po jednym spotkaniu – potrzeba na to zawsze kilku sesji. Aby dowiedzieć się, czy dziecko ma zaburzenie językowe, należy połączyć kilka różnych metod diagnostycznych. Może to trwać 3-4 razy dłużej niż diagnoza dziecka jednojęzycznego.

A jeśli już mowa o rzetelnej diagnozie zaburzeń językowych, to warto zwrócić uwagę na to, że specjaliści, analizując ilość materiału językowego, którą dziecko słyszy w ciągu dnia, zwracają niestety wyłącznie uwagę na ilość kontaktu z językiem pochodzącą od rodziców. Natomiast to, co z biegiem czasu i z wiekiem dziecka staje się coraz ważniejsze, to tak naprawdę ilość kontaktu z językiem w relacjach z rówieśnikami. Należy również pamiętać, że każde dziecko dwujęzyczne jest inne – testy językowe nie są w stanie sprawdzić wiedzy i umiejętności językowych dziecka w 100%. Wyników z testów diagnostycznych – nawet tych wystandaryzowanych – nie należy brać jako wyroczni, jako ostatecznej diagnozy. Do każdego dziecka należy podejść indywidualnie, ocenić je nie tylko w sposób ilościowy, ale też jakościowy.

Czy specyfika dwujęzycznego otoczenia ma wpływ na to, jak rozwijają się zaburzenia językowe u dzieci?

CO: Wiemy, że dzieci z zaburzeniami językowymi mogą stać się dwujęzyczne. Co więcej, mogą mówić biegle w każdym z języków z osobna równie dobrze, jak dzieci jednojęzyczne z podobnymi zaburzeniami. Rozwój językowy takich dzieci będzie opóźniony nie dlatego, że są dwujęzyczne, ale dlatego, że mają problemy językowe, które są niezależne od dwujęzyczności. Wiemy też, że np. w niektórych regionach Kanady, gdzie francuski i angielski mają podobny status i dzieci mają zapewniony intensywny kontakt z oboma językami, wielu z nich udaje się rozwinąć ich znajomość w podobnym stopniu. Niestety nie jest to jednak częsta sytuacja. W krajach takich jak Irlandia dzieci nie mają szans na równie częsty kontakt z językiem mniejszości (polskim, irlandzkim, litewskim itd.), jak z angielskim. Prawdopodobieństwo, że przyswoją sobie one obydwa języki na podobnym poziomie, jest mniejsze – nawet jeśli nie mają zaburzenia językowego. Angielski zawsze będzie u nich dominował. Ilość kontaktu z językiem ma wpływ na to, jak płynnie potrafimy posługiwać się danym językiem.

A w jaki sposób domowe środowisko językowe wpływa na rozwój dwujęzyczności?

CO: Jeśli rodzice mówią w języku, którego nie znają zbyt dobrze i nie czują się pewnie – to znaczy w języku otoczenia, zamiast w języku dziedzictwa – nie dają dobrego przykładu językowego, nie są dobrym modelem. Badania pokazują, że dzieci potrzebują silnych podstaw do rozwoju pierwszego języka. Jeśli rodzice nie zapewnią im podstaw do rozwoju języka ojczystego w domu, to później takie dzieci idą do szkoły i uczą się języka angielskiego bez silnych fundamentów w swoim pierwszym języku, bez dobrej „bazy językowej”. A jeśli nie ma dobrej bazy w pierwszym języku, a następnie dzieci próbują uczyć się drugiego języka, odbiera się takim dzieciom szansę na dobry start w uczeniu się języków. Takie dzieci mogą być  opóźnienie w rozwoju językowym, z powodu braku intensywnego kontaktu z językiem.

Jak powinien wyglądać wczesny i efektywny proces diagnostyczny w przypadku dzieci dwujęzycznych, zagrożonych zaburzeniem językowym?

CO: Proces identyfikacji zaburzeń w przypadku dzieci dwujęzycznych powinien przebiegać podobnie jak w przypadku dzieci jednojęzycznych. Pierwszym krokiem jest wyeliminowanie możliwości, że dzieci te cierpią na zaburzenia słuchu, mają niższą niż przeciętna inteligencję itd. Następnie należałoby przebadać dziecko w obydwu językach, co niestety jest bardzo trudne, ponieważ rzadko się zdarza, by  istniały wystandaryzowane testy językowe w obydwu znanych dziecku językach. Jeśli dysponujemy testem językowym języku dominującym dziecka, jest prawdopodobne, że trafnie zdiagnozujemy zaburzenie językowe, pewność jednak może nam dać jedynie test przeprowadzony w obu językach. Mówiąc język dominujący, mam na myśli język, z którym dziecko ma kontakt przynajmniej przez 60 proc. czasu w ciągu dnia. Trafność diagnozy zależy też od wieku dziecka, np. u dziecka siedmioletniego możemy z większym prawdopodobieństwem stwierdzić, czy jego problemy językowe wynikają z zaburzenia niż u dziecka trzyletniego.

Kolejnym warunkiem, który musi być spełniony, aby można było zdiagnozować zaburzenie językowe u dziecka dwujęzycznego, jest stwierdzenie, że opóźnienie w przyswajaniu języka da się zaobserwować w odniesieniu do obydwu języków. Specjalista musi też osądzić, czy aby na pewno braków i trudności w rozwoju językowym nie należy przypisać zbyt rzadkiemu kontaktowi z językiem. Diagnoza to dłuższy i bardziej złożony proces, na który składa się wielokrotny pomiar, a także poznanie sytuacji językowej dziecka oraz sytuacji językowej, jaka panuje w jego w rodzinie. Musimy też w procesie diagnozy wziąć pod uwagę różnice kulturowe, czyli to, jak w danej kulturze rodzice komunikują się z dzieckiem, co jest dozwolone w takiej komunikacji, a co nie jest dobrze widziane lub co jest obce danej kulturze.

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.